سیرکولاسیون معماری

سیرکولاسیون معماری چیست؟

سیرکولاسیون معماری که به جریان حرکتی و مسیرهای تردد در فضاهای ساختمانی اشاره دارد، بخشی حیاتی از طراحی دکوراسیون داخلی در معماری است که تأثیر ژرفی بر تجربه‌ی کاربری، کارایی فضایی و زیبایی‌شناسی ساختمان‌ها دارد. این مفهوم بیش از آنکه به معنای ساده حرکت افراد باشد، نحوه‌ی ارتباط فضاها و دسترسی به امکانات مختلف را در برمی‌گیرد. در این مطلب، به بررسی ابعاد مختلف سیرکولاسیون معماری و نقش آن در ایجاد محیط‌های کارآمد می‌پردازیم. با ما همراه باشید.

تعریف سیرکولاسیون معماری

سیرکولاسیون معماری (Architectural Circulation) به فرآیند طراحی و برنامه‌ریزی مسیرهای حرکت و جریان تردد افراد در داخل و اطراف ساختمان‌ها و دیگر فضاهای ساخته شده اشاره دارد. این اصطلاح عمدتاً به چگونگی دسترسی و حرکت افراد بین فضاهای مختلف در داخل ساختمان مربوط می‌شود.

هدف از سیرکولاسیون معماری، ایجاد یک محیط کارآمد، امن و راحت برای کاربران است که به آن‌ها امکان می‌دهد به‌راحتی و با کمترین مشکل ممکن به حرکت در ساختمان بپردازند. طراحی مؤثر سیرکولاسیون می‌تواند تأثیر بسزایی در کارایی فضایی، رفاه و رضایتمندی کاربران داشته باشد. این طراحی باید از دقت بالایی برخوردار باشد تا از ایجاد ترافیک داخلی جلوگیری کرده و دسترسی آسان و ایمنی را در تمام زمان‌ها تضمین کند.

انواع سیرکولاسیون معماری

سیرکولاسیون در معماری به دو دسته‌ی اصلی تقسیم می‌شود که شامل سیرکولاسیون عمودی و سیرکولاسیون افقی است. هر کدام از این دو نوع دارای ویژگی‌ها و کاربردهای خاص خود هستند و در طراحی ساختمان‌های مختلف به کار گرفته می‌شوند تا به جریان آسان و ایمن افراد کمک کنند. در ادامه به توضیح هر کدام از این دو نوع و برخی از زیرشاخه‌های آن‌ها می‌پردازیم:

سیرکولاسیون معماری
سیرکولاسیون معماری به دو دسته‌ی اصلی افقی و عمودی تقسیم می‌شود.

سیرکولاسیون عمودی

سیرکولاسیون عمودی (Vertical Circulation) به معنای حرکت بین طبقات مختلف یک ساختمان است و شامل راه‌های دسترسی است که افراد را به‌صورت عمودی بین سطوح مختلف هدایت می‌کنند. انواع مختلفی از سیرکولاسیون عمودی عبارت‌اند از:

  • پله‌ها: سنتی‌ترین و اغلب ارزان‌ترین شکل سیرکولاسیون عمودی، مناسب برای ساختمان‌های با تعداد طبقات کم.
  • آسانسورها: ایده‌آل برای ساختمان‌های بلندمرتبه و برای استفاده‌کنندگانی که نیاز به دسترسی آسان‌تر دارند، مانند سالخوردگان یا افراد دارای معلولیت.
  • پله‌برقی‌ها: مناسب برای مراکز خرید و فضاهای عمومی که نیاز به جابجایی سریع و راحت افراد وجود دارد.

سیرکولاسیون افقی

سیرکولاسیون افقی (Horizontal Circulation) به معنای حرکت در یک سطح یا طبقه است و برای دسترسی به اتاق‌ها، بخش‌ها و امکانات مختلف در همان سطح استفاده می‌شود. این نوع سیرکولاسیون شامل:

  • راهروها: مسیرهای اصلی حرکتی در ساختمان‌ها که اتاق‌ها و دیگر فضاها را به یکدیگر متصل می‌کنند.
  • معابر عریض: مناسب برای فضاهایی که ترافیک زیادی دارند و نیاز به جابجایی راحت‌تر وجود دارد.
  • فضاهای باز: مانند سکو‌ها و لابی‌ها که علاوه بر دسترسی، محلی برای تعامل و استراحت نیز فراهم می‌کنند.

عوامل مؤثر در طراحی سیرکولاسیون

طراحی سیرکولاسیون معماری تحت تأثیر عوامل متعددی است که هر یک به‌نوعی بر کارایی، ایمنی و تجربه کاربران در فضا تأثیر می‌گذارند. درک این عوامل به معماران معروف جهان کمک می‌کند تا فضاهایی کارآمدتر و دسترس‌پذیرتر طراحی کنند. در ادامه به برخی از مهم‌ترین این عوامل اشاره می‌کنیم:

سیرکولاسیون معماری
نوع کاربری ساختمان از عوامل مؤثر در طراحی سیرکولاسیون است.
  1. نوع کاربری ساختمان: نیازهای سیرکولاسیون در ساختمان‌های مسکونی، تجاری، آموزشی و بهداشتی متفاوت است. به‌عنوان‌مثال، یک بیمارستان نیاز به مسیرهای ویژه برای حمل‌ونقل تجهیزات پزشکی و بیماران دارد، درحالی‌که یک مرکز خرید بر روی جریان آزاد مشتریان تمرکز دارد.
  2. امنیت و نظارت: طراحی سیرکولاسیون باید به‌گونه‌ای باشد که امکان نظارت آسان و کنترل دسترسی‌ها را فراهم آورد. این امر به‌ویژه در مکان‌هایی مانند مدارس، دانشگاه‌ها و ساختمان‌های دولتی از اهمیت بالایی برخوردار است.
  3. راحتی و دسترس‌پذیری: اطمینان از دسترس‌پذیری برای همه، از جمله افراد با معلولیت، یکی از معیارهای اصلی در طراحی سیرکولاسیون است. این شامل ویژگی‌هایی مانند رمپ‌ها، آسانسورهای مناسب و عرض کافی راهروها برای عبور ویلچر می‌شود.
  4. جمعیت و ظرفیت: طراحی سیرکولاسیون باید توانایی مدیریت جمعیت اوج و معمول را داشته باشد. این بدین معناست که مسیرهای حرکت باید بتوانند در زمان‌های پرترافیک، جریان راحت و بدون اختلال افراد را تضمین کنند.
  5. زیبایی‌شناسی و طراحی: سیرکولاسیون باید با کلیت طراحی ساختمان هماهنگ باشد و بتواند تجربه زیباشناختی جذابی را برای کاربران فراهم آورد. این شامل انتخاب مواد، رنگ‌ها و عناصر طراحی است که باید با سایر بخش‌های ساختمان هماهنگ باشند.

توجه به این عوامل به طراحان امکان می‌دهد تا فضاهایی ایمن‌تر، کارآمدتر و دلپذیرتر را خلق کنند که نیازهای عملی کاربران را برآورده می‌کند و تجربه‌های بصری و عاطفی آن‌ها را نیز غنی سازد.

بهترین نمونه‌های سیرکولاسیون در ساختمان‌ها

در طراحی معماری، سیرکولاسیون مؤثر یکی از عوامل کلیدی است که به بهبود تجربه کاربران و افزایش کارایی ساختمان کمک می‌کند. برخی از ساختمان‌ها در سراسر جهان به دلیل طراحی ممتاز سیرکولاسیون‌شان شناخته شده‌اند. در ادامه به معرفی چند نمونه از بهترین‌ها در این زمینه می‌پردازیم:

موزه گوگنهایم، نیویورک

طراح: فرانک لوید رایت

ویژگی خاص: این موزه با رمپ حلزونی‌اش که از پایین تا بالای ساختمان امتداد دارد، امکان یک تجربه پیوسته و بدون وقفه از آثار هنری را فراهم می‌کند.

سیرکولاسیون معماری
موزه گوگنهایم، نیویورک

موزه گوگنهایم نیویورک (1939) اثر فرانک لوید رایت، یک نمونه برجسته از سیرکولاسیون معماری است که با رمپ حلزونی‌اش معروف است. این رمپ به‌عنوان محور اصلی سیرکولاسیون عمودی در موزه عمل می‌کند و از پایین‌ترین سطح لابی شروع شده و تا بالاترین نقطه‌ی ساختمان ادامه می‌یابد. بازدیدکنندگان در طول پیمایش خود از این مسیر حلزونی، آثار هنری را که به‌صورت مداوم و بدون قطعی در کنار دیواره‌ها به نمایش درآمده‌اند، مشاهده می‌کنند. این طراحی منحصربه‌فرد، تجربه‌ی بصری و حرکتی یکپارچه‌ای را برای بازدیدکنندگان فراهم می‌آورد و جریان مداومی از حرکت و دید را ایجاد می‌کند.

مرکز ژرژ پومپیدو، پاریس

طراحان: رنزو پیانو و ریچارد راجرز

ویژگی خاص: سیرکولاسیون در این ساختمان به‌صورت علنی و بیرونی طراحی شده است. پلکان متحرک شیشه‌ای و تونل‌های رنگی، بازدیدکنندگان را از فضاهای عمومی به گالری‌های داخلی هدایت می‌کنند.

سیرکولاسیون معماری
مرکز ژرژ پومپیدو، پاریس

مرکز ژرژ پومپیدو (1977) در پاریس، طراحی شده توسط رنزو پیانو و ریچارد راجرز، با نوآوری بی‌نظیر خود در سیرکولاسیون معماری شناخته شده است. این ساختمان دارای سیستم سیرکولاسیون بیرونی است که شامل پله‌های متحرک شیشه‌ای و پل‌های عابر است که واضح و قابل مشاهده از بیرون ساختمان می‌باشند. این ویژگی‌ها نه‌تنها فضای داخلی را برای نمایش آثار هنری آزاد می‌کنند، بلکه به‌عنوان یک عنصر بصری خارجی عمل کرده و تعامل زنده‌ای بین فضای شهری و ساختمان ایجاد می‌کنند.

برج خلیفه، دبی

طراح: اسکیدمور، اووینگز و مریل (SOM)

ویژگی خاص: این برج با استفاده از آسانسورهای سریع و بهینه‌سازی شده برای کنترل جریان افراد در بلندترین ساختمان جهان، سیرکولاسیون را در ارتفاعات بسیار بالا مدیریت می‌کند.

سیرکولاسیون معماری
برج خلیفه، دبی

برج خلیفه (2010) در دبی، طراحی شده توسط مهندسین اسکیدمور، اووینگز و مریل (SOM)، نمونه‌ای برجسته از سیرکولاسیون معماری در ساختمان‌های بلندمرتبه است. برج با استفاده از سیستم آسانسورهای پیشرفته‌ای که به‌صورت گروهی تنظیم شده‌اند، جریان حرکتی افراد را بین بیش از 160 طبقه بهینه‌سازی می‌کند. این آسانسورها بسیار سریع و کارآمد هستند و قادرند ساکنان و بازدیدکنندگان را با حداکثر راحتی و امنیت به نقاط مختلف ساختمان برسانند. طراحی سیرکولاسیون در برج خلیفه به‌خصوص برای مدیریت جمعیت در طبقات تجاری، اداری و مسکونی بسیار قابل توجه است.

مجموعه مارینا بی سندز، سنگاپور

طراح: موشه سفدی

ویژگی خاص: پیچیدگی‌های سیرکولاسیون در این مجموعه چندمنظوره شامل مراکز خرید، هتل‌ها، موزه‌ها و تراس‌ بام‌های با چشم‌اندازهای شگفت‌انگیز است که توسط پل‌ها و پلکان‌های متعدد به یکدیگر متصل می‌شوند.

سیرکولاسیون معماری
مجموعه مارینا بی سندز، سنگاپور

مجموعه مارینا بی سندز (2011) در سنگاپور، طراحی شده توسط موشه سفدی، یک مثال عالی از سیرکولاسیون معماری در یک مجموعه چندمنظوره است. این مجموعه که شامل هتل، مرکز نمایشگاهی، موزه و فروشگاه‌های تجاری است، با استفاده از سیستم‌های سیرکولاسیون داخلی و خارجی پیچیده‌ای طراحی شده است. پل‌های عابر، پله‌های متحرک و آسانسورها به‌طور هوشمندانه‌ای تعبیه شده‌اند تا ترافیک افراد و دسترسی به امکانات مختلف را تسهیل بخشند، ضمن اینکه تجربه‌ی بصری و فیزیکی فضا را بهبود ببخشند و ارتباط آسان بین بخش‌های مختلف ساختمان را فراهم آورند.

بنای یادبود هولوکاست در برلین

طراح: پیتر آیزنمن

ویژگی خاص: مسیرهای پیچ‌درپیچ و متغیر که حس گمگشتگی و عدم قطعیت را در بازدیدکنندگان ایجاد می‌کند.

سیرکولاسیون معماری
بنای یادبود هولوکاست در برلین

بنای یادبود هولوکاست (2005) در برلین، طراحی شده توسط پیتر آیزنمن، مجموعه‌ای است از 2711 ستون بتنی که با ارتفاع‌های متفاوت در یک صفحه مستطیلی شکل چیده شده‌اند. سیرکولاسیون در این بنا به گونه‌ای طراحی شده که بازدیدکنندگان می‌توانند از بین ستون‌ها به‌صورت خطی و متغیر حرکت کنند که این خود باعث ایجاد حسی از گمگشتگی و عدم قطعیت می‌شود. مسیرهای میان ستون‌ها که با پیچ‌وخم و تغییرات ارتفاع همراه هستند، نه‌تنها تجربه فیزیکی فضا را تغییر می‌دهند بلکه تأثیر عاطفی قدرتمندی را بر بازدیدکنندگان می‌گذارند و به نحوی یادآور تجربیات تاریخی هولوکاست است.

خانه موبیوس، آمستردام

طراح: بن ون برکل (UNStudio)

ویژگی خاص: بر اساس مفهوم نوار موبیوس، مسیر سیرکولاسیونی ایجاد می‌کند که در آن فضاهای داخلی به‌طور پیوسته به یکدیگر متصل می‌شوند.

سیرکولاسیون معماری
خانه موبیوس، آمستردام

خانه موبیوس (1998)، از یک مفهوم معماری برگرفته شده از نوار موبیوس بهره می‌برد تا یک سیرکولاسیون بی‌وقفه و پیوسته را خلق کند. سیرکولاسیون خانه موبیوس به شکلی است که جریان نرم و پیوسته‌ای بین فضاهای مختلف کارکردی ایجاد می‌کند، از جمله مناطقی برای کار، خواب، سرگرمی، معاشرت و صمیمیت که همگی با مرزهایی مبهم از یکدیگر تفکیک شده‌اند. این شکل سیرکولاسیون به ایده‌ی چرخه زندگی و کار ۲۴ ساعته خانواده پیوند خورده و فضایی دعوت‌کننده برای تعامل و انتقال آسان بین فعالیت‌های روزمره ایجاد می‌کند و کاربران را تشویق می‌کند تا به‌راحتی به فعالیت‌ها و نقش‌های مختلف خود در طول روز پرداخته و فضایی چندمنظوره و کارآمد را ایجاد می‌کند.

وِسِل، نیویورک

طراح: توماس هدرویک

ویژگی خاص: تشکیل شده از مسیرهای حلزونی و پله‌های متقاطع است که اجازه می‌دهد بازدیدکنندگان از زوایای مختلف به تماشای منظره‌های شهری بپردازند.

سیرکولاسیون معماری
وِسِل، نیویورک

ساختمان وسل (2019) در نیویورک، طراحی شده توسط توماس هدرویک، یک سازه در معماری مدرن و نمادین است که با پله‌های متقاطع و فرم حلزونی‌اش تعریف مجددی از فضای عمومی ارائه می‌دهد. این سازه شامل ۱۵۴ پلکان متصل به یکدیگر است که ۲۵۰۰ پله دارند و ۸۰ پایگاه تماشای مختلف را ایجاد می‌کنند. سیرکولاسیون در وسل به‌گونه‌ای طراحی شده که بازدیدکنندگان می‌توانند به‌صورت مارپیچ به بالا رفته و از مناظر مختلف شهر بهره‌مند شوند، درحالی‌که مسیرهای مختلف امکان انتخاب مسیرهای گوناگون را به آن‌ها می‌دهد.

جمع‌بندی

در این مطلب سیرکولاسیون معماری را از ساختمان‌های مسکونی گرفته تا سیرکولاسیون‌های پیچیده در ساختمان‌های تجاری و عمومی را بررسی کردیم. درک سیرکولاسیون معماری اهمیت بسزایی در طراحی فضاهای کارآمد و راحت دارد. این مفهوم کلیدی نه‌تنها به بهبود دسترسی و حرکت درون ساختمان‌ها کمک می‌کند، بلکه به شکل‌گیری تجربه‌های زیباشناختی و عملکردی افراد نیز تأثیر می‌گذارد.

سؤالات متداول

سیرکولاسیون معماری چیست؟

سیرکولاسیون در معماری به معنای گردش و حرکت در فضا و دسترسی به بخش‌های مختلف یک ساختمان است. این شامل حرکت و جابجایی افراد در سطح یک طبقه و همچنین بین طبقات می‌شود.

چگونه می‌توان سیرکولاسیون را در ساختمان‌های تاریخی بهبود بخشید؟

با تجزیه‌وتحلیل مسیرهای موجود و ارائه راهکارهایی که هم با میراث فرهنگی همخوانی دارند و هم نیازهای مدرن را برآورده می‌کنند.

نقش سیرکولاسیون در طراحی پایدار چیست؟

سیرکولاسیون پایدار می‌تواند با کاهش نیاز به استفاده از وسایل نقلیه مکانیکی، استفاده بهینه از نور طبیعی و کاهش تأثیرات زیست‌محیطی، به کارآمدی انرژی و پایداری کمک کند.

 

Rate this post

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

 با تیم ما آشنا شوید.

درباره استودیو معماری زمان

استودیو معماری زمان، در بخش‌های معماری، معماری داخلی، طراحی مبلمان، نما و معماری منظر فعالیت دارد و همچنین عمده فعالیت این گروه در زمینه‌ی معماری داخلی، به صورت طراحی و اجرای صفر تا صد پروژه می‌باشد.

نمونه کارها

اطلاعات تماس

ما را در شبکه های اجتماعی دنبال کنید.